دکتر فاطمه نعمت اللهی تله ویزیت

نازایی یک بیماری و مشکل بهداشتی مرتبط با دستگاه تناسلی

نازایی به عنوان ناتوانی در باردار شدن در عرض 1 سال با وجود آمیزش منظم و محافظت نشده زوجین تعریف می شود. اما اگر با وجود آمیزش منظم و محافظت نشده در زنان بالای 35 سال بارداری اتفاق نیفتد، می توان معاینات و درمان های لازم را زودتر شروع کرد.

نازایی می تواند در 10 تا 15 زوج از هر 100 زوج رخ دهد. بروز نازایی با افزایش سن افزایش می یابد. نازایی یک مشکل بهداشتی مرتبط با دستگاه تناسلی است. همانطور که ممکن است به یک دلیل واحد بستگی داشته باشد; همچنین می تواند با ترکیب چندین عامل اتفاق بیفتد. نازایی یک بیماری دستگاه تناسلی است که توانایی بدن در انجام عملکرد تولید مثلی خود را مختل می کند.

درمان های ایمن و موثر بسیاری برای غلبه بر نازایی وجود دارد. این درمان ها شانس بچه دار شدن زوج ها را افزایش می دهد.

اگرچه علت نازایی ممکن است مربوط به زن یا مرد باشد، اما علیرغم تمامی تحقیقات انجام شده، هنوز در 15-10 درصد از گروه بیماران علتی یافت نمی شود.

اگرچه داشتن فرزند به عنوان یک عملکرد ساده و طبیعی تلقی می شود، اما این فرآیند در واقع بسیار پیچیده است. برای اینکه بارداری اتفاق بیفتد، باید تمام عوامل زیر رعایت شود:

  • تولید تخمک سالم توسط زن
  • تولید اسپرم با کیفیت توسط مرد
  • لوله های فالوپ سالم که اجازه می دهد اسپرم به تخمک برسد
  • اسپرم تخمک را بارور می کند
  • توانایی تخمک بارور شده برای باقی ماندن در رحم
  • کیفیت جنین مناسب

نازایی یک بیماری و مشکل بهداشتی مرتبط با دستگاه تناسلی

دلایل نازایی

نازایی می تواند به دلایل زنانه یا مردانه رخ دهد. با این حال، مطالعات نشان داده است که هیچ بیماری که می تواند باعث نازایی شود را نمی توان در یک گروه 10 تا 15 درصدی از بیماران تشخیص داد.

به طور کلی از هر 100 زوجی که به طور منظم 2 تا 3 بار در هفته با هم هستند، 85 نفر در عرض یک سال باردار می شوند و اکثریت 15 زوج باقی مانده می توانند بدون نیاز به درمان در سال دوم باردار شوند.

با این حال، زنان با افزایش سن به طور جدی شانس باروری خود را از دست می دهند. اگرچه این کاهش تا سن 32 تا 35 سالگی چندان مشهود نیست، به ویژه بعد از 38 سالگی به سرعت آشکار می شود و تا 40 سالگی تا 75 درصد کاهش باروری مشاهده می شود.

در این راستا ارزیابی زنان بالای 35 سال و مشکلات نازایی بیش از 6 ماه باید بدون تاخیر انجام شود. تأثیر سن بر باروری در مردان به اندازه زنان مشهود نیست.

علل نازایی به طور کلی 50-50 درصد بین مردان و زنان مشترک است.

برخی از عواملی که می توانند باعث نازایی شوند را می توان بر اساس جنسیت به شرح زیر طبقه بندی کرد:

ناباروری مردانه

عوامل زیادی می توانند باعث کاهش توانایی لقاح شوند. شایع ترین علل ناباروری مردان تولید غیر طبیعی اسپرم، اختلال عملکرد و اختلال در ریخت شناسی اسپرم است. سبک زندگی عمومی می تواند بر این عوامل تأثیر بگذارد.

علل ناباروری در مردان عبارتند از:

  • کاهش تعداد و تحرک اسپرم
  • مشکلات ساختاری اسپرم
  • عدم وجود هر گونه سلول اسپرم در مایع منی (آزوسپرمی)
  • انسداد کانال
  • اسپرم خارج نمی شود (ترشح به مثانه)
  • علل هورمونی
  • بیضه نزول نکرده در هنگام تولد یا بعد از آن
  • بیماری هایی مانند بیماری های تب دار در دوران کودکی، اوریون در نوجوانی
  • بیماری های ژنتیکی
  • واریکوسل (بزرگ شدن وریدهای منتهی به بیضه ها)
  • بیماری هایی مانند سیفلیس، سوزاک
  • اختلالات جنسی (مانند اختلال نعوظ و انزال زودرس)
  • دیابت
  • درمان سرطان قبلی
  • عفونت ها
  • کمبود تستوسترون
  • مصرف بیش از حد سیگار یا الکل
  • فشار

نازایی در زنان

شایع ترین علل نازایی در زنان شامل انسداد لوله، اندومتریوز (کیست شکلاتی)، اختلالات تخمک گذاری، سندرم تخمدان پلی کیستیک و یائسگی زودرس است. و:

  • آسیب یا انسداد در لوله ها
  • سیکل قاعدگی نامنظم
  • کاهش ذخیره تخمدان
  • انسداد یا چسبندگی لوله های فالوپ
  • عفونت های گذشته یا عمل های داخل شکمی
  • آندومتریوز: به آندومتر گفته می شود که در لایه داخلی رحم یافت می شود و هر ماه به صورت قاعدگی خارج می شود تا در جایی خارج از رحم در بدن مستقر شود و بر عملکرد تخمدان ها، رحم تأثیر بگذارد.
  • اختلالات تخمک گذاری
  • سطح پرولاکتین بالا
  • سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS) :  در این بیماری، بدن هورمون آندروژن بیش از حد تولید می کند که بر تخمک گذاری تأثیر می گذارد. سندرم تخمدان پلی کیستیک نیز با مقاومت به انسولین و چاقی مرتبط است.
  • یائسگی زودرس
  • فیبروم های رحمی: فیبروم ها تومورهای خوش خیمی هستند که در دیواره رحم قرار دارند.
  • چسبندگی داخل شکمی: این بافت‌های چسبنده پس از عفونت لگن، آپاندیسیت، جراحی شکم یا لگن ایجاد می‌شوند.
  • مشکلات تیروئید: اختلال در غده تیروئید (مانند ترشح بیش از حد یا خیلی کم هورمون تیروئید) می تواند بر چرخه قاعدگی تأثیر بگذارد و باعث ناباروری شود.
  • تاریخچه سرطان و درمان سرطان: سرطان هایی که به ویژه در دستگاه تناسلی زنان رخ می دهد می تواند منجر به ناباروری شود. رادیوتراپی و شیمی درمانی نیز بر توانایی باروری زنان تأثیر می گذارد.
  • سایر شرایط پزشکی: بیماری هایی مانند بلوغ دیررس، آمنوره، بیماری های کبدی، دیابت نیز می توانند باعث ناباروری در زنان شوند.
  • مصرف کافئین: مصرف زیاد کافئین نیز می تواند منجر به ناباروری شود.
  • چاقی
  • مصرف بیش از حد سیگار و الکل
  • گاهی اوقات باروری به دلیل بیش از یک عامل کاهش می یابد و گاهی نیز نمی توان دلیلی برای ناباروری پیدا کرد.

تشخیص نازایی

برای تشخیص نازایی به آزمایشات و نتایج خاصی نیاز است. برخی از علائم عبارتند از:

  • بی نظمی قاعدگی یا عدم وجود قاعدگی
  • درد و درد شدید در دوران قاعدگی و همچنین خونریزی شدید و بیش از حد
  • شیری که از سینه ها می آید اگر باردار نیستید
  • رشد بیش از حد مو و مشکل آکنه که ممکن است به دلیل اضافه وزن و اختلالات هورمونی نیز باشد
  • مشکلات نعوظ و انزال در مردان
  • درد یا تورم در بیضه ها
  • منی خیلی کم در مردان
  • عدم بارداری در زوج های جوان علیرغم عدم محافظت به مدت 2 سال
  • عدم بارداری در یک سال علیرغم اینکه زوج های بالای 35 سال محافظت نمی شوند

باروری اندام های تناسلی زوج های بالای 35 سال به دلیل سن آنها کاهش می یابد و احتمال بارداری کاهش می یابد. بنابراین توصیه می‌شود این زوج‌ها که زمان زیادی برای بارداری ندارند، در صورتی که با وجود آمیزش جنسی محافظت نشده منظم، حاملگی اتفاق نیفتاد، حتماً به کمک متخصصان مراجعه کنند.

روش های تشخیصی

در صورت عدم امکان باردار شدن با وجود رابطه جنسی منظم و محافظت نشده، آزمایشات مختلفی برای تعیین علت و تشخیص برای زنان و مردان انجام می شود.

در مردان یکی از این آزمایشات، با آنالیز مایع منی  (اسپرمیوگرافی) انجام می شود. پس از 3 تا 7 روز پرهیز جنسی، نمونه اسپرم زیر میکروسکوپ بررسی می شود. با تجزیه و تحلیل مایع منی، اطلاعاتی در مورد تعداد، تحرک و ساختار اسپرم مرد به دست می آید. در صورت لزوم ، آنتی بادی ضد اسپرم را می توان به آزمایشات اضافه کرد.

در زنان، اگر چرخه قاعدگی منظم باشد، ممکن است آزمایش خون برای بررسی تخمک گذاری در 7 روز قبل از قاعدگی تجویز شود.

در برخی موارد، پزشک ممکن است بخواهد رشد تخمک و تخمک گذاری را با سونوگرافی به مدت 1 ماه مشاهده کند. برای ارزیابی کیفیت تخمک، سطوح FSH ،LH و استروژن را می توان بین روزهای دوم و پنجم قاعدگی بررسی کرد و برای ارزیابی ذخایر تخمدان، سطح AMH را می توان با آزمایش خون بررسی کرد.

باز یا بسته بودن لوله های فالوپ را می توان با یک فیلم اشعه ایکس به نام HSG بررسی کرد، یا در برخی موارد ممکن است برای مشاهده داخل شکم با دوربین تلسکوپی به لاپاراسکوپی نیاز باشد.

نازایی چگونه درمان می شود؟

IVF  (لقاح آزمایشگاهی) شناخته شده ترین درمان باروری است، اما روش های درمانی دیگری نیز وجود دارد که می تواند به زوج هایی که در باردار شدن طبیعی مشکل دارند توصیه شود.

تصمیم گیری در مورد اینکه کدام روش توصیه شود پس از ارزیابی لوله های رحمی زن و کیفیت تخمک و اسپرم مرد، همراه با اطلاعاتی مانند سن همسر، وجود بارداری قبلی، مدت زمان بارداری آنها گرفته می شود. 

داروهای بارداری (باروری)

اگر مشکل بارداری (باروری) به دلیل عدم تخمک گذاری منظم باشد، رشد تخمک را می توان با داروهای باروری که به صورت قرص یا تزریقی تجویز می شود، محقق کرد.

در حالی که درمان به شکل دارویی به مکانیسم های طبیعی باروری در بدن شما امکان می دهد تا به طور موثرتری کار کنند، درمان به شکل تزریقی مستقیماً تخمدان ها را تحریک می کند و تخمک گذاری را محقق می کند.

عوارض جانبی احتمالی در طول درمان دارویی ممکن است خود را به صورت گرگرفتگی، حساس شدن سینه‌ها، حالت تهوع و نوسانات احساسی و واکنش‌های آلرژیک نشان دهند، اگرچه به ندرت در درمان تزریقی دیده می‌شوند.

پس از درمان بارداری (باروری) با هدف افزایش تعداد تخمک، خطر حاملگی چندقلویی ممکن است افزایش یابد، و اگرچه نادر است، تحریک بیش از حد تخمدان به نام "تحریک بیش از حد تخمدان" ممکن است مواجه شود.

درمان بارداری تحت نظارت دقیق از نظر به حداقل رساندن عوارض احتمالی بسیار مهم است. این داروها که تخمک گذاری را تنظیم و افزایش می دهند، اغلب در سایر درمان های بارداری نیز استفاده می شوند.

درمان تلقیح

درمان تلقیح با قرار دادن اسپرم همسرتان در رحم با یک روش ساده در طول دوره تخمک گذاری که باروری در بالاترین حد خود است انجام می شود. 

همچنین در زوج‌هایی که تعداد یا تحرک اسپرم قبل از رسیدن به سطوح بسیار پایین کاهش می‌یابد، از عبور اسپرم از دهانه رحم جلوگیری می‌شود یا به دلایلی مانند واژینیسموس، انزال زودرس، اختلال نعوظ امکان برقراری رابطه جنسی وجود ندارد، به طور موثر استفاده می‌شود. .

متحرک ترین اسپرم هایی که از نمونه اسپرم داده شده توسط همسرتان انتخاب می شوند و بیشترین احتمال لقاح تخمک را دارند با کمک یک لوله پلاستیکی از دهانه رحم عبور داده می شوند و به داخل رحم رها می شوند.

درمان تلقیح یک روش دردناک نیست و به طور کلی با داروهایی که از تشکیل بارداری حمایت می کنند استفاده می شود. میزان موفقیت درمان تقریباً 15 درصد است و با توجه به سن زن، میزان اسپرم مرد و وضعیت سلامت لوله ها متفاوت است.

درمان  IVF

زنانی که عادت ماهانه دارند هر ماه یک تخمک تولید می کنند. در درمان IVF، هدف افزایش این تعداد با داروهای هورمونی خارجی است. اگرچه هر پروتکل درمانی متفاوت است، اما اساساً دو درمان هورمونی موازی اعمال می شود که رشد تخمک را فراهم می کند و از تخمک گذاری زودرس جلوگیری می کند.

تعیین تعداد جنین هایی که باید منتقل شوند ممکن است مستقیما بر شانس بارداری و خطر حاملگی چند قلو تاثیر بگذارد. هنگامی که کیفیت جنین مشخص شد، تعداد جنین ها قبل از انتقال به طور مفصل با زوجین صحبت خواهد شد. انتقال جنین به جز در موارد بسیار نادر نیازی به بیهوشی ندارد.

روش های جراحی در درمان ناباروری

  • برخی از مداخلات جراحی قبل از درمان IVF شانس بارداری را افزایش می دهد.
  • درمان بیماری اندومتریوز
  • برداشتن فیبروم ها یا پولیپ هایی که پوشش داخلی رحم را به هم ریخته اند
  •  باز شدن چسبندگی های داخل رحمی
  • برداشتن لوله های فالوپ مسدود و بزرگ شده با تجمع مایع
  • درمان های جراحی قابل انجام در زنان مبتلا به بیماری تخمدان پلی کیستیک و تخمک گذاری سرکوب شده

لاپاراسکوپی

بیماری‌ها یا مشکلات مربوط به رحم، تخمدان‌ها و لوله‌ها را می‌توان مستقیماً با وسایلی که از سوراخ‌های 3 تا 5 میلی‌متری باز شده در قسمت پایین شکم با لاپاراسکوپی وارد می‌کنند مشاهده کرد و در صورت لزوم می‌توان مداخله جراحی انجام داد.

مواردی که در آن لاپاراسکوپی اعمال می شود عبارتند از:

  • چسبندگی های داخل شکمی
  • باز کردن لوله ها
  • برداشتن لوله های آسیب دیده
  • جراحی میوم
  • جراحی کیست شکلاتی

هیستروسکوپی

هیسترکتومی وسیله ای لوله ای شکل است که در انتهای آن یک دوربین قرار دارد. داخل واژن قرار می گیرد و از دهانه رحم تا رحم امتداد می یابد و به پزشک اجازه می دهد تا مشکلات داخل رحمی را تشخیص دهد. اگر پزشک شما لازم بداند، ممکن است یک نمونه بافت کوچک بگیرد.

با دستگاه هیستروسکوپ می توان رحم را مشاهده کرد و مشکلاتی مانند فیبروم رحم، پولیپ و پرده های داخل رحمی را با مداخله همزمان تشخیص و درمان کرد.

هیسترکتومی چگونه انجام می شود؟

در مشاهده هیستروسکوپی، یک سیستم دوربین تلسکوپی کوچک از طریق دهانه رحم به داخل رحم فرستاده می شود. برای این جراحی نیازی به برش نیست. در روش هیسترکتومی ، مایع استریل از طریق این تلسکوپ به داخل رحم تزریق می شود و دیواره داخلی رحم بررسی می شود، مشکلاتی مانند فیبروم، پولیپ، چسبندگی، سپتوم تشخیص داده می شود و در صورت لزوم می توان بیوپسی را انجام داد.

همچنین می توان مشکلات تشخیص داده شده پس از این روش تشخیصی را با هیستروسکوپی جراحی در همان جلسه درمان کرد. 

خونریزی خفیف واژینال و درد شکمی شبیه قاعدگی ممکن است پس از هیستروسکوپی رخ دهد. پزشک ممکن است برخی از داروها را برای درد توصیه کند. خونریزی در عرض چند روز کاهش می یابد. تا زمانی که سنگین نشود و به ترشحات بدبو تبدیل نشود، این خونریزی مشکلی ندارد.

میومکتومی 

میومکتومی برداشتن فیبروم در رحم است که می تواند از بارداری جلوگیری کند. به روش جراحی باز یا بسته انجام می شود. قبل از درمان IVF یک سری معاینات و آزمایشات برای جلوگیری از لانه گزینی جنین و بارداری انجام می شود. این معاینات همچنین تعیین می کند که آیا مادر باردار فیبروم و پولیپ دارد یا خیر.

اگر در درمان فیبروم جراحی تصمیم گرفته شود ، بیهوشی عمومی برای بیماران اعمال می‌شود و فیبروم‌های رحم یکی یکی برداشته می‌شوند. اگرچه این عمل‌ها معمولاً با روش باز از ناحیه شکم انجام می‌شوند، اما می‌توان آن‌ها را با روش لاپاراسکوپی یا هیستروسکوپی انجام داد.

افزایش تعداد فیبروم های رحمی می تواند درمان را دشوارتر کند. در برخی موارد، بیماران ممکن است نیاز به عمل مجدد داشته باشند. همه فیبروم ها خطرات زیادی برای بارداری ندارند، بنابراین درمان طبق نظر پزشک برنامه ریزی می شود.

در دوران بارداری، فیبروم ها می توانند در داخل و روی دیواره بیرونی رحم بنشینند. هنگامی که این فیبروم ها رشد یا تکثیر می شوند، باعث مسدود شدن دیواره داخلی رحم می شوند. آنها می توانند بر رشد کودک تأثیر منفی بگذارند و همچنین باعث زایمان زودرس شوند.

در مداخله فیبروم ها با توجه به شکایت فرد تصمیم به جراحی گرفته می شود. جراحی میوم (میومکتومی) در یک زن از هر 10 زن ضروری است. در سایر بیماران، فیبروم ها با پیگیری منظم تحت کنترل قرار می گیرند.

در سامانه تله ویزیت، بصورت آنلاین توسط  دکتر فاطمه نعمت اللهی  ویزیت شوید. جهت تله ویزیت روی لینک زیر کلیک کنید.

مقالات مرتبط
جدیدترین مـقالات آموزشی
ساعات حضور در مطب
شنبه الی چهار شنبه: صبح ها از 9 الی 12
تلفن: 88430922-021
بالا